# Çevresel ürün beyanı (EPD) nedir?

> Çevresel ürün beyanı (EPD), bir ürünün yaşam döngüsü boyunca yarattığı çevresel etkileri ISO 14025’e göre sayılarla raporlayan, bağımsız üçüncü tarafça doğrulanmış ve bir program operatöründe yayımlanmış **Tip III çevre beyanıdır**. Ürünün “çevre dostu” olduğunu iddia etmez; karbon ayak izinden su kullanımına kadar ölçülmüş verileri karşılaştırılabilir bir formatta sunar.

Kaynak sayfa: https://www.cevreselurunbeyani.com/epd-nedir
Son güncelleme: 11 Ekim 2026
Yayımlayan: Çevresel Ürün Beyanı Rehberi (https://www.cevreselurunbeyani.com)

## EPD tek cümleyle nasıl tanımlanır?

EPD, İngilizce **Environmental Product Declaration** ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede “çevresel ürün beyanı” ya da kısaca ÇÜB olarak geçer. En yakın benzetme, gıda ambalajlarındaki besin değerleri tablosudur: tablo ürünün sağlıklı olup olmadığını söylemez, ama kalori, yağ ve şeker miktarını standart bir birimle gösterir. EPD de aynı işi çevresel etkiler için yapar.

Beyandaki rakamlar bir [yaşam döngüsü değerlendirmesinden (LCA)](https://www.cevreselurunbeyani.com/yasam-dongusu-analizi-lca) gelir. Hesabın hangi kurallarla yapılacağını ise ürün grubuna özel [ürün kategori kuralları (PCR)](https://www.cevreselurunbeyani.com/standartlar-ve-pcr) belirler. Bu kurallar sayesinde aynı kategorideki iki ürünün EPD’si yan yana konduğunda anlamlı bir karşılaştırma yapılabilir.

*ISO çevre etiketi tipleri*
| Tip | Standart | Ne yapar | Doğrulama |
| --- | --- | --- | --- |
| Tip I — Ekoetiket | ISO 14024 | Belirli kriterleri geçen ürüne logo verir (ör. AB Ekoetiketi) | Etiket kuruluşu |
| Tip II — Kendi beyanı | ISO 14021 | Üreticinin kendi iddiası (ör. “%30 geri dönüştürülmüş”) | Zorunlu değil |
| Tip III — EPD | ISO 14025 | LCA’ya dayalı sayısal çevresel profil sunar | Bağımsız üçüncü taraf |

## EPD bir sertifika mı?

Hayır. Piyasada sık sık “EPD sertifikası” denir ama EPD bir **beyandır**. Sertifika, bir ürünün ya da sistemin belirli bir eşiği geçtiğini onaylar. EPD ise geçme-kalma sonucu vermez; ölçülen değerleri olduğu gibi yayımlar. Doğrulayıcının onayladığı şey ürünün “iyi” olması değil, hesabın standartlara ve PCR’ye uygun yapılmış olmasıdır.

> **Bu ayrım neden önemli?** Pazarlama metinlerinde EPD’ye dayanarak “çevre dostu ürün” demek, beyanın amacının dışına çıkar. AB’de genel çevre iddialarını kısıtlayan kurallar sıkılaştıkça, iddia yerine doğrulanmış veri sunmak daha güvenli bir yoldur. Ayrıntılar için [mevzuat sayfasına](https://www.cevreselurunbeyani.com/mevzuat) bakın.

## Bir EPD belgesinde neler yer alır?

- **Ürün tanımı:** ürünün teknik özellikleri, kullanım alanı, üretim yeri ve bileşimi.
- **Beyan edilen veya fonksiyonel birim:** sonuçların hangi miktar için verildiği, ör. 1 ton çimento, 1 m² seramik karo ya da 1 m³ beton.
- **Sistem sınırları:** yaşam döngüsünün hangi aşamalarının hesaba katıldığı. Yapı ürünlerinde bu, aşağıdaki A1–D modülleriyle gösterilir.
- **Çevresel etki göstergeleri:** küresel ısınma potansiyeli (GWP), asitlenme, ötrofikasyon, ozon tabakası incelmesi, kaynak tüketimi ve su yoksunluğu gibi değerler.
- **Kaynak kullanımı ve atık akışları:** yenilenebilir ve yenilenemez enerji, ikincil malzeme kullanımı, tehlikeli ve tehlikesiz atıklar.
- **Senaryolar ve varsayımlar:** nakliye mesafeleri, yaşam sonu senaryoları, kullanılan arka plan veritabanı.
- **Doğrulama ve kayıt bilgileri:** PCR referansı, doğrulayıcı, program operatörü, kayıt numarası ve geçerlilik tarihi.

**Ürün aşaması (A1–A3)**
- A1 Hammadde temini: Hammaddelerin çıkarılması ve işlenmesi, girdi olarak kullanılan ikincil malzemelerin hazırlanması ve bu süreçlerde kullanılan enerjinin üretimi. (EN 15804+A2 asgari kapsamında)
- A2 Hammadde nakliyesi: Hammaddelerin ve yardımcı malzemelerin üretim tesisine taşınması. (EN 15804+A2 asgari kapsamında)
- A3 Üretim: Fabrikadaki üretim süreçleri: enerji ve su kullanımı, ambalaj üretimi, üretim atıklarının işlenmesi. (EN 15804+A2 asgari kapsamında)

**İnşa aşaması (A4–A5)**
- A4 Şantiyeye nakliye: Ürünün fabrika kapısından inşaat sahasına taşınması.
- A5 İnşa ve montaj: Ürünün binaya yerleştirilmesi; montaj enerjisi, şantiye firesi ve ambalaj atıkları.

**Kullanım aşaması (B1–B7)**
- B1 Kullanım: Ürünün kullanım sırasında çevreye salımları veya çevreden aldıkları, ör. betonun karbonatlaşması.
- B2 Bakım: Ürünün işlevini koruması için planlı bakım ve temizlik.
- B3 Onarım: Hasar gören ürünün işlevini geri kazandırmak için yapılan onarımlar.
- B4 Değiştirme: Ürünün kullanım ömrü sona erdiğinde yenisiyle değiştirilmesi.
- B5 Yenileme: Bina parçasının kapsamlı yenilenmesi veya iyileştirilmesi.
- B6 İşletme enerjisi: Ürünün bina işletmesi sırasında tükettiği enerji, ör. ısıtma veya pompa sistemleri.
- B7 İşletme suyu: Ürünün bina işletmesi sırasında tükettiği su.

**Yaşam sonu (C1–C4)**
- C1 Söküm ve yıkım: Binanın yıkımı veya ürünün sökülmesi. (EN 15804+A2 asgari kapsamında)
- C2 Atık nakliyesi: Sökülen ürünün atık işleme veya bertaraf tesisine taşınması. (EN 15804+A2 asgari kapsamında)
- C3 Atık işleme: Yeniden kullanım, geri kazanım ve geri dönüşüm için atığın işlenmesi. (EN 15804+A2 asgari kapsamında)
- C4 Bertaraf: Geri kazanılamayan atığın düzenli depolama veya yakma ile bertarafı. (EN 15804+A2 asgari kapsamında)

**Sistem sınırı ötesi (D)**
- D Yeniden kullanım ve geri dönüşüm potansiyeli: Sistem sınırı ötesindeki faydalar ve yükler: geri dönüştürülen malzemenin veya geri kazanılan enerjinin başka bir sistemde birincil kaynak yerine geçmesi. (EN 15804+A2 asgari kapsamında)

## Hangi çevresel göstergeler raporlanır?

Yapı ürünleri için kullanılan EN 15804+A2 standardı, AB’nin Çevresel Ayak İzi (EF) yöntemiyle uyumlu bir çekirdek gösterge seti tanımlar. Diğer ürün gruplarında PCR’ye göre farklı göstergeler istenebilir.

*EN 15804+A2 çekirdek çevresel etki göstergeleri*
| Gösterge | Kısaltma | Birim |
| --- | --- | --- |
| Küresel ısınma potansiyeli (toplam, fosil, biyojenik, arazi kullanımı) | GWP | kg CO₂ eşdeğeri |
| Stratosferik ozon tabakasının incelme potansiyeli | ODP | kg CFC-11 eşdeğeri |
| Asitlenme potansiyeli | AP | mol H⁺ eşdeğeri |
| Ötrofikasyon — tatlı su | EP-freshwater | kg P eşdeğeri |
| Ötrofikasyon — deniz | EP-marine | kg N eşdeğeri |
| Ötrofikasyon — kara | EP-terrestrial | mol N eşdeğeri |
| Troposferik ozon oluşum potansiyeli | POCP | kg NMVOC eşdeğeri |
| Abiyotik kaynak tüketimi — mineraller ve metaller | ADP-minerals&metals | kg Sb eşdeğeri |
| Abiyotik kaynak tüketimi — fosil kaynaklar | ADP-fossil | MJ, net ısıl değer |
| Su yoksunluğu potansiyeli | WDP | m³ dünya eşdeğeri yoksunluk |

Göstergelerin nasıl hesaplandığı için [yaşam döngüsü analizi](https://www.cevreselurunbeyani.com/yasam-dongusu-analizi-lca) sayfasına bakın.

## EPD türleri nelerdir?

| Tür | Kapsam | Ne zaman mantıklı? |
| --- | --- | --- |
| Ürüne özgü EPD | Tek üretici, tek ürün, çoğunlukla tek tesis | İhaleye veya projeye giren amiral ürünlerde |
| Ürün ailesi EPD’si | Benzer ürünlerden oluşan bir grup; sonuçlar temsilî ya da en olumsuz ürün üzerinden verilir | Çok sayıda varyantı olan gamlarda maliyeti düşürmek için |
| Çok tesisli ortalama EPD | Aynı ürünün birden fazla tesiste üretimi | Birden fazla fabrikası olan üreticilerde |
| Sektörel (ortalama) EPD | Bir dernek veya birlik üyelerinin ortalaması | Üyelerin tek tek EPD hazırlamasının pahalı olduğu sektörlerde |

Hangi türün seçildiği hem maliyeti hem de alıcının beyanı kabul edip etmeyeceğini etkiler. Bu kararın ayrıntıları [maliyet ve süre sayfasında](https://www.cevreselurunbeyani.com/epd-maliyeti-ve-suresi) ele alınıyor.

## Kimler EPD’ye ihtiyaç duyar?

- **İhracat yapan yapı malzemesi üreticileri.** Avrupa’daki bina yaşam döngüsü hesaplarında ve bazı ülkelerin ulusal veritabanlarında üreticiye özgü EPD verisi kullanılıyor.
- **Yeşil bina projelerine tedarik yapanlar.** LEED ve BREEAM gibi sertifika sistemleri, EPD’si olan ürünleri kredi hesabında değerlendiriyor.
- **Kurumsal alıcılara satış yapanlar.** Kapsam 3 emisyonlarını raporlayan şirketler tedarikçilerinden ürün bazında doğrulanmış veri istiyor.
- **AB mevzuatına hazırlanan üreticiler.** Yeni Yapı Ürünleri Tüzüğü ve Ekotasarım Tüzüğü ürün düzeyinde çevresel veri ihtiyacını artırıyor. Ayrıntılar [mevzuat sayfasında](https://www.cevreselurunbeyani.com/mevzuat).

EPD hazırlık testi: https://www.cevreselurunbeyani.com/epd-hazirlik-testi

## EPD kaç yıl geçerlidir?

Geçerlilik süresi program operatörünün kurallarına ve PCR’ye göre belirlenir. Türkiye’deki program operatörü EPD Türkiye, kaydettiği EPD belgelerinin geçerlilik süresini **5 yıl** olarak açıklıyor. Bu süre içinde üretim süreci, enerji kaynağı veya hammadde bileşimi sonuçları belirgin biçimde değiştirecek ölçüde farklılaşırsa beyanın güncellenmesi ve yeniden doğrulanması gerekir.

## Sık sorulan sorular

### EPD ile karbon ayak izi aynı şey mi?

Hayır. Ürün karbon ayak izi (ISO 14067) yalnızca iklim değişikliği etkisini ölçer. EPD ise karbonun yanında asitlenme, ötrofikasyon, kaynak tüketimi ve su gibi birçok göstergeyi bir arada raporlar ve bağımsız doğrulama zorunludur. Karşılaştırma için [EPD, karbon ayak izi, SKDM ve DPP](https://www.cevreselurunbeyani.com/epd-karbon-ayak-izi-skdm-dpp) sayfasına bakın.

### EPD, ürünün çevre dostu olduğunu kanıtlar mı?

Hayır. EPD ürünün çevresel profilini ölçer ve doğrulanmış biçimde yayımlar. Değerlendirmeyi alıcı, mimar veya bina LCA uzmanı yapar.

### Türkiye’de EPD almak zorunlu mu?

Türkiye’de genel bir EPD yayımlama zorunluluğu yok. Ancak 20 Şubat 2026 tarihli Yapı Malzemeleri Yönetmeliği değişikliğiyle çevresel sürdürülebilirlik, ilgili standartlar revize edildikçe performans beyanına girecek kriterler arasına alındı. Ayrıntılar [mevzuat sayfasında](https://www.cevreselurunbeyani.com/mevzuat).

## Kaynaklar

- [ISO 14025:2006 — Çevre etiketleri ve beyanları, Tip III çevre beyanları](https://www.iso.org/standard/38131.html) — ISO
- [EPD nedir ve nasıl yayımlanır — EPD tescil süreci](https://epdturkey.org/how-to-publish) — EPD Türkiye (program operatörü)
- [Ücretler — EPD kaydı, üyelik ve iklim beyanı](https://epdturkey.org/fee) — EPD Türkiye (program operatörü)
- [The International EPD System](https://www.environdec.com) — EPD International AB (program operatörü)
- [ECO Platform — Avrupa yapı ürünleri EPD program operatörleri birliği](https://www.eco-platform.org) — ECO Platform AISBL