Dijital ürün pasaportu (DPP): ihracatçılar için rehber

DPP (dijital ürün pasaportu) nedir?

Avrupa Komisyonu DPP’yi ürünler, bileşenler ve malzemeler için bir dijital veri kabı olarak tanımlıyor: ürünün sürdürülebilirliğini ve döngüselliğini destekleyen, mevzuata uyumu göstermeyi kolaylaştıran bilgileri saklar. T.C. Ticaret Bakanlığı da DPP’yi, ürünün sürdürülebilirlik özelliklerine ve teknik düzenlemelere uyumuna dair bilgilere dijital erişim sağlayan bir dijital kimlik olarak açıklıyor.

Bakanlığın bilgi notuna göre DPP iki temel üzerine kurulu: ürün grubuna özel mevzuatla belirlenecek DPP verileri (pasaportta hangi bilginin yer alacağı) ve tüm ürün grupları için ortak işleyen DPP sistemi (tanımlayıcılar, veri taşıyıcılar, kayıt sistemi, erişim hakları).

• Veri taşıyıcı: Ürünün, ambalajın veya belgenin üzerindeki QR kod gibi bir taşıyıcı, fiziksel ürünü pasaportuna bağlar.
• Tek ve benzersiz tanımlayıcılar: Ürün, işletmeci ve tesis için ayrı tanımlayıcılar kullanılır.
• Merkezi olmayan veri: Pasaport verisini AB değil, ekonomik işletmeci kendisi ya da bir DPP hizmet sağlayıcısı saklar.
• AB DPP Kayıt Sistemi (Registry): Komisyon yalnızca tanımlayıcıları, kayıt verisini ve üst düzey meta veriyi tutan bir dizin işletir.
• Rol bazlı erişim: Tüketici, tamirci, geri dönüşümcü ve denetim makamı, mevzuatın tanıdığı erişim hakkına göre farklı bilgiyi görür.

DPP hangi ürünlerde ve ne zaman zorunlu olacak?

DPP tek seferde değil, ürün grubu ürün grubu geliyor. Ekotasarım Tüzüğü kapsamındaki gruplarda kurallar Komisyon’un delege tasarruflarıyla belirlenecek; Komisyon’a göre bir tasarruf kabul edildikten sonra işletmecilere en az 18 aylık geçiş süresi tanınacak. Bataryalar, oyuncaklar ve yapı ürünleri gibi bazı gruplarda ise DPP, kendi tüzükleriyle getiriliyor.

DPP, Türkiye’den AB’ye ihracatı nasıl etkiler?

DPP bir piyasaya arz şartı: kapsamdaki bir ürün, pasaportu olmadan AB pazarına sunulamayacak. Yasal yükümlülük, ürünü AB pazarında piyasaya arz eden işletmecidedir; Komisyon’a göre bu, duruma göre üretici veya ithalatçı olabilir. Distribütörler de sattıkları üründe pasaportun bulunduğundan emin olmak zorunda. Tedarikçiler ise ellerindeki bilgiyi sağlamakla yükümlü tutulabilir.

Uygulamada bu, Türk ihracatçı için şu anlama geliyor: AB’deki alıcınız veya ithalatçınız yasal sorumlu olsa bile, pasaportu dolduracak bilginin büyük kısmı (malzeme bileşimi, üretim tesisi, karbon ve çevresel ayak izi, uygunluk belgeleri) sizin üretim verinizden gelir. Bu bilgiyi istenen biçimde ve zamanında veremeyen tedarikçi, alıcısının tedarik zincirinden çıkma riskiyle karşılaşır.

Gümrükte kontrol

Kayıt sistemi her pasaport için tek ve benzersiz bir kayıt tanımlayıcısı (URI) üretir. Bakanlığın bilgi notuna göre bu numara, gümrük idareleri ile DPP sistemi arasındaki bağlantı sayesinde gümrükte kontrol edilebilecek. İthal ürünlerde kayıt sistemi emtia kodunu (GTİP karşılığı) da saklar.

Kayıt için kimlik doğrulama

Kayıt sistemine kurum olarak kaydolmak için EU Login hesabı ve AB’deki nitelikli güven hizmeti sağlayıcılarından alınmış nitelikli elektronik mühür veya imza gerekiyor. Kaydı hangi tarafın yapacağını alıcınızla önceden netleştirin.

Sözleşmelere yansıması

Alıcılar DPP verisini satın alma şartnamelerine ve tedarikçi anketlerine ekliyor. Veri formatı, güncelleme sıklığı ve ticari sır sayılan bilgilerin paylaşım sınırı sözleşmede açıkça yazılmalı.

SKDM ve EPD ile kesişim

Demir-çelik ve alüminyum ihracatçıları hem SKDM hem DPP kapsamında. Aynı tesis emisyon verisi iki yükümlülüğü de besler; ayrı ayrı toplamak maliyeti ikiye katlar.

Ticaret Bakanlığı Ürün Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğü, AB DPP gelişmelerini “AB teknik mevzuat uyumu” başlığı altında izliyor; Komisyon’un DPP sık sorulan sorular belgesini Türkçe duyurdu ve firmaların hazırlığını ölçmek için 2026 yazında bir özel sektör anketi yürüttü.

Bir dijital ürün pasaportunda hangi bilgiler yer alır?

Pasaportun içeriği ürün grubuna göre değişir ve o grubun kurallarında listelenir. Komisyon’un açıklamasına göre bilgiler; ürünün güvenliği, menşei, malzemeleri, onarılabilirliği, çevresel performansı, yeniden kullanımı ve geri dönüşümü gibi başlıkları kapsayabilir. Kayıt sistemine ise yalnızca tanımlayıcılar ve kayıt verisi gider.

DPP sistemi nasıl çalışıyor ve hangi standartlar geçerli?

1. Bilgi toplanır: Ekonomik işletmeci, ilgili AB mevzuatının istediği ürün bilgisini toplar.
2. Pasaport oluşturulur ve kaydedilir: Pasaport kayıt sistemine kaydedilir; tam ürün bilgisi işletmecide veya bir DPP hizmet sağlayıcısında saklanır. QR kod gibi bir veri taşıyıcı ürünü pasaporta bağlar.
3. Kayıt tanımlayıcısı üretilir: Kayıt sistemi pasaport için benzersiz bir URI üretir. İthal ürünlerde bu numara gümrükte kontrol edilebilir; AB’de üretilen ürünler de piyasaya arzdan önce kaydedilir.
4. Bilgiye role göre erişilir: Veri taşıyıcı okutulduğunda her kullanıcı, mevzuatın tanıdığı erişim hakkına göre kendisiyle ilgili bilgiyi görür.
5. Denetim ve şeffaflık sağlanır: Tüketici bilinçli seçim yapar, tamirci ve geri dönüşümcü ihtiyaç duyduğu bilgiye ulaşır, piyasa gözetim makamları uygunluğu doğrular.

DPP sisteminin teknik standartlarını CEN-CENELEC JTC 24 hazırlıyor. İlk altı standart (AB) 2026/1736 sayılı Uygulama Kararı ile AB Resmi Gazetesi’nde atıf aldı:

• EN 18216:2026 veri işleme, veri değişimi protokolleri ve veri formatları
• EN 18219:2026 tek ve benzersiz tanımlayıcılar
• EN 18220:2026 veri taşıyıcılar
• EN 18221:2026 veri depolama ve arşivleme
• EN 18222:2026 pasaport yaşam döngüsü yönetimi ve aranabilirlik için API’ler
• EN 18223:2026 birlikte çalışabilirlik
• EN 18239:2026 erişim hakları yönetimi, bilgi güvenliği ve ticari sırlar (ikinci paket)
• EN 18246:2026 veri doğrulama, güvenilirlik ve bütünlük (ikinci paket)

Pasaport verisini kendisi saklamayacak işletmecilere hizmet verecek DPP hizmet sağlayıcılarının uyacağı kurallar ve sertifikasyon şeması ayrı bir delege tasarrufla belirlenecek. Ticaret Bakanlığı’na göre bu düzenlemenin 2027’nin üçüncü çeyreğinde yayımlanması planlanıyor.

İhracatçı firmalar DPP’ye nasıl hazırlanmalı?

1. Ürün ve pazar haritası çıkarın

   Hangi ürünleriniz AB’ye gidiyor, hangi ürün grubuna ve hangi tüzüğe giriyor? Batarya, demir-çelik, alüminyum, tekstil, lastik, mobilya ve yapı ürünleri önceliklidir.

2. Kendi ürün grubunuzun kurallarını takip edin

   Delege tasarruf taslakları kamu istişaresine açılır. Taslak aşamasında hangi verinin isteneceği büyük ölçüde belli olur; 18 aylık geçiş süresi veri altyapısı kurmak için kısa kalabilir.

3. Alıcınızla rolleri paylaşın

   Kaydı kim yapacak, veriyi kim saklayacak, hangi bilgi ticari sır olarak sınırlı erişimde kalacak? Bunu sözleşmeye yazın.

4. Veri envanterinizi çıkarın

   Reçete, malzeme ve madde bilgisi, tesis enerji ve emisyon verisi, uygunluk belgeleri ve yaşam sonu bilgisi hangi sistemde, hangi doğrulukla tutuluyor?

5. Tedarikçi verisini toplamaya başlayın

   Hammadde menşei, geri dönüştürülmüş içerik ve endişe verici madde bilgisi çoğunlukla tedarikçiden gelir. Tedarikçi anketlerini şimdiden standart hale getirin.

6. Çevresel veriyi sağlam bir yönteme dayandırın

   Karbon ve çevresel ayak izi bilgisi istenecek ürünlerde yaşam döngüsü analizi ve doğrulanmış bir EPD, pasaportun çevresel bölümüne güvenilir veri sağlar.

7. Tanımlayıcı ve veri taşıyıcı altyapısını planlayın

   Ürün ve parti numaralandırmanızı, etiket ve ambalaj tasarımınızı EN 18219 ve EN 18220 standartlarına göre gözden geçirin.

8. Saklama modelini seçin

   Pasaport verisini kendi sistemlerinizde mi tutacaksınız, yoksa bir DPP hizmet sağlayıcısıyla mı çalışacaksınız? Hizmet sağlayıcı kurallarının 2027’de netleşeceğini hesaba katın.

DPP danışmanlığı hangi işleri kapsar, ne zaman gerekir?

DPP bir belge değil, bir veri ve süreç yükümlülüğü. Bu yüzden destek ihtiyacı çoğunlukla tek bir “belge alma” işinden değil, şu çalışmalardan doğar:

• Kapsam ve takvim analizi: Ürünlerinizin hangi tüzüğe ve hangi ürün grubu kuralına girdiğinin, zorunluluğun ne zaman başlayacağının belirlenmesi.
• Boşluk analizi: Mevcut verinizle pasaportun isteyeceği veri arasındaki farkın çıkarılması.
• Çevresel veri: Ürün karbon ayak izi, yaşam döngüsü analizi ve EPD çalışmalarıyla pasaportun çevresel bölümünün hazırlanması.
• Tedarik zinciri verisi: Tedarikçi anketleri ve veri doğrulama sürecinin kurulması.
• Alıcı ve sözleşme hazırlığı: AB’deki alıcının veri taleplerine yanıt, veri paylaşım ve ticari sır sınırlarının belirlenmesi.
• Teknik altyapı seçimi: Tanımlayıcı, veri taşıyıcı ve saklama modelinin standartlara göre planlanması.

Desteğe en çok ihtiyaç duyulan an, ürün grubunuzun kural taslağı yayımlandığında ve AB’deki alıcınız veri talep etmeye başladığında gelir. Bu noktada en büyük zaman kaybı veri toplama aşamasında yaşanır; EPD veya karbon ayak izi çalışması yapmış firmalar bu aşamayı çok daha hızlı geçer.

DPP ile EPD ve karbon ayak izi arasındaki ilişki nedir?

Üçü farklı araçlardır. EPD, ürünün çok göstergeli yaşam döngüsü profilini bağımsız doğrulamayla yayımlayan bir beyandır. Ürün karbon ayak izi (ISO 14067) yalnızca iklim etkisini ölçer. DPP ise ürün bilgisini taşıyan dijital kayıttır; çevresel performans bunun yalnızca bir bölümüdür.

Pasaportta karbon veya çevresel ayak izi istenen ürün gruplarında, EPD için kurulan veri altyapısı ve doğrulanmış sonuçlar bu bölümü doldurmanın en hızlı yoludur. Hangi aracın size gerektiğini EPD, karbon ayak izi, SKDM ve DPP karşılaştırmasında bulabilir, mevzuatın tamamını AB ve Türkiye mevzuatı sayfasında izleyebilirsiniz.