Çevresel ürün beyanı (EPD) nedir?

EPD tek cümleyle nasıl tanımlanır?

EPD, İngilizce Environmental Product Declaration ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede “çevresel ürün beyanı” ya da kısaca ÇÜB olarak geçer. En yakın benzetme, gıda ambalajlarındaki besin değerleri tablosudur: tablo ürünün sağlıklı olup olmadığını söylemez, ama kalori, yağ ve şeker miktarını standart bir birimle gösterir. EPD de aynı işi çevresel etkiler için yapar.

Beyandaki rakamlar bir yaşam döngüsü değerlendirmesinden (LCA) gelir. Hesabın hangi kurallarla yapılacağını ise ürün grubuna özel ürün kategori kuralları (PCR) belirler. Bu kurallar sayesinde aynı kategorideki iki ürünün EPD’si yan yana konduğunda anlamlı bir karşılaştırma yapılabilir.

EPD bir sertifika mı?

Hayır. Piyasada sık sık “EPD sertifikası” denir ama EPD bir beyandır. Sertifika, bir ürünün ya da sistemin belirli bir eşiği geçtiğini onaylar. EPD ise geçme-kalma sonucu vermez; ölçülen değerleri olduğu gibi yayımlar. Doğrulayıcının onayladığı şey ürünün “iyi” olması değil, hesabın standartlara ve PCR’ye uygun yapılmış olmasıdır.

Bir EPD belgesinde neler yer alır?

• Ürün tanımı: ürünün teknik özellikleri, kullanım alanı, üretim yeri ve bileşimi.
• Beyan edilen veya fonksiyonel birim: sonuçların hangi miktar için verildiği, ör. 1 ton çimento, 1 m² seramik karo ya da 1 m³ beton.
• Sistem sınırları: yaşam döngüsünün hangi aşamalarının hesaba katıldığı. Yapı ürünlerinde bu, aşağıdaki A1–D modülleriyle gösterilir.
• Çevresel etki göstergeleri: küresel ısınma potansiyeli (GWP), asitlenme, ötrofikasyon, ozon tabakası incelmesi, kaynak tüketimi ve su yoksunluğu gibi değerler.
• Kaynak kullanımı ve atık akışları: yenilenebilir ve yenilenemez enerji, ikincil malzeme kullanımı, tehlikeli ve tehlikesiz atıklar.
• Senaryolar ve varsayımlar: nakliye mesafeleri, yaşam sonu senaryoları, kullanılan arka plan veritabanı.
• Doğrulama ve kayıt bilgileri: PCR referansı, doğrulayıcı, program operatörü, kayıt numarası ve geçerlilik tarihi.

Hangi çevresel göstergeler raporlanır?

Yapı ürünleri için kullanılan EN 15804+A2 standardı, AB’nin Çevresel Ayak İzi (EF) yöntemiyle uyumlu bir çekirdek gösterge seti tanımlar. Diğer ürün gruplarında PCR’ye göre farklı göstergeler istenebilir.

EPD türleri nelerdir?

Hangi türün seçildiği hem maliyeti hem de alıcının beyanı kabul edip etmeyeceğini etkiler. Bu kararın ayrıntıları maliyet ve süre sayfasında ele alınıyor.

Kimler EPD’ye ihtiyaç duyar?

• İhracat yapan yapı malzemesi üreticileri. Avrupa’daki bina yaşam döngüsü hesaplarında ve bazı ülkelerin ulusal veritabanlarında üreticiye özgü EPD verisi kullanılıyor.
• Yeşil bina projelerine tedarik yapanlar. LEED ve BREEAM gibi sertifika sistemleri, EPD’si olan ürünleri kredi hesabında değerlendiriyor.
• Kurumsal alıcılara satış yapanlar. Kapsam 3 emisyonlarını raporlayan şirketler tedarikçilerinden ürün bazında doğrulanmış veri istiyor.
• AB mevzuatına hazırlanan üreticiler. Yeni Yapı Ürünleri Tüzüğü ve Ekotasarım Tüzüğü ürün düzeyinde çevresel veri ihtiyacını artırıyor. Ayrıntılar mevzuat sayfasında.

EPD kaç yıl geçerlidir?

Geçerlilik süresi program operatörünün kurallarına ve PCR’ye göre belirlenir. Türkiye’deki program operatörü EPD Türkiye, kaydettiği EPD belgelerinin geçerlilik süresini 5 yıl olarak açıklıyor. Bu süre içinde üretim süreci, enerji kaynağı veya hammadde bileşimi sonuçları belirgin biçimde değiştirecek ölçüde farklılaşırsa beyanın güncellenmesi ve yeniden doğrulanması gerekir.