EPD mevzuatı: AB ve Türkiye’de neler değişiyor?

Önemli tarihler nelerdir?

Türkiye’de EPD zorunlu mu?

Bugün Türkiye’de üreticilere genel bir EPD yayımlama zorunluluğu getiren bir düzenleme yok. Ancak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın hazırladığı Yapı Malzemeleri Yönetmeliği’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 20 Şubat 2026 tarihli ve 33174 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı.

• Yapı malzemesinin piyasaya arzdan önce beyan edilmesi zorunlu performans kriterlerine çevresel sürdürülebilirlik kriterleri eklendi.
• Gümrük Birliği uyum yükümlülükleri kapsamında, AB’deki değişikliğin ulusal mevzuata yansıtılmasıyla çevresel sürdürülebilirlik performansının beyanı için yeni bir sistem tanımlandı.
• Uygunluk değerlendirme sistemlerine Sistem 3+ adıyla yeni bir model eklendi.
• İlgili standartların revizyonu ve geçiş süreci tamamlandıktan sonra performans beyanlarında çevresel sürdürülebilirlik bilgileri yer alacak.

Bunlara ek olarak yeşil bina sertifikasyon sistemleri ve büyük ölçekli projelerin şartnameleri, EPD’yi zorunluluk olmasa da fiilen istenen bir belge haline getiriyor.

Yeni AB Yapı Ürünleri Tüzüğü (CPR 2024/3110) ne getiriyor?

2024/3110 sayılı Tüzük, 305/2011 sayılı eski Yapı Ürünleri Tüzüğü’nün yerini alıyor. 7 Ocak 2025’te yürürlüğe girdi ve 8 Ocak 2026’dan itibaren genel olarak uygulanıyor. Eski düzenleme kapsamındaki uyumlaştırılmış standartlar ise bir geçiş dönemi boyunca kullanılmaya devam ediyor.

• Çevresel sürdürülebilirlik temel bir özellik oldu. Üreticiler, ilgili teknik şartname bunu istediğinde ürünün çevresel performansını EN 15804 temelli yöntemle beyan edecek.
• Küresel ısınma potansiyeli (GWP) ilk sırada. Göstergeler kademeli olarak geliyor; karbon ayak izi beyanı öncelikli ürün aileleri için ilk aşamayı oluşturuyor, diğer göstergeler 2030 ve 2032 hedefleriyle genişliyor.
• Performans ve Uygunluk Beyanı (DoPC): eski performans beyanının yerini daha kapsamlı ve dijital bir beyan alıyor.
• Dijital ürün pasaportu: yapı ürünleri için de ürün bilgisinin dijital pasaportta sunulması öngörülüyor.
• Yeşil kamu alımları: delege tasarruflarla yapı ürünleri için asgari çevresel gereklilikler belirlenebilecek.

Ekotasarım Tüzüğü (ESPR) ve dijital ürün pasaportu nedir?

2024/1781 sayılı Sürdürülebilir Ürünler için Ekotasarım Tüzüğü, 18 Temmuz 2024’te yürürlüğe girdi. Enerji ile ilgili ürünlerle sınırlı eski ekotasarım çerçevesini neredeyse tüm fiziksel ürünlere genişletiyor. Dayanıklılık, onarılabilirlik, geri dönüştürülmüş içerik ve çevresel ayak izi gibi gereklilikler ürün grubu bazında delege tasarruflarla belirlenecek.

ESPR’nin en görünür aracı dijital ürün pasaportudur (DPP): ürünün bileşimi, çevresel performansı ve yaşam sonu bilgileri bir veri taşıyıcı (ör. QR kod) üzerinden erişilebilir olacak. Komisyon’un ilk çalışma planında demir-çelik, alüminyum, tekstil (özellikle giyim), mobilya, lastik ve yataklar öncelikli ürün grupları arasında yer alıyor.

EPD ile DPP farklı araçlardır ama bir EPD için kurulan yaşam döngüsü veri altyapısı, pasaportun çevresel veri ihtiyacının önemli bir kısmını karşılar. DPP takvimi, kayıt sistemi ve ihracatçıların hazırlığı için dijital ürün pasaportu rehberine, araçların karşılaştırması için EPD, karbon ayak izi, SKDM ve DPP sayfasına bakın.

SKDM (CBAM) EPD ile nasıl ilişkili?

Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM), çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen ithalatında gömülü emisyonların beyanını ve fiyatlandırılmasını öngörüyor. Raporlama ağırlıklı geçiş dönemi 2025 sonunda tamamlandı; 1 Ocak 2026’dan itibaren kesin dönem uygulanıyor.

SKDM’nin gömülü emisyon hesabı kendi metodolojisine tabidir ve EPD’nin yerine geçmez; EPD de SKDM beyanının yerine geçmez. Ancak her ikisi de aynı tesis verisine dayanır: enerji tüketimi, yakıt, hammadde ve proses emisyonları. Bu verileri bir kez düzgün kuran üretici iki yükümlülüğe de daha az eforla hazırlanır.

Çevre iddiaları için kurallar sıkılaşıyor mu?

Evet. AB’nin 2024/825 sayılı Direktifi, “çevre dostu”, “yeşil” veya “doğa dostu” gibi kanıtlanamayan genel çevre iddialarını tüketiciye yönelik ticari uygulamalarda kısıtlıyor; üye devletlerin kuralları 27 Eylül 2026’dan itibaren uyguluyor. Bu ortamda doğrulanmış ve sayısal bir EPD, iddia yerine veri sunmanın güvenli yoludur.